Box 3 wordt opnieuw verbouwd: aandelen ontzien, crypto en goud nog even niet

Wie de afgelopen twee weken het box 3-dossier probeerde te volgen, kon bijna dagelijks opnieuw beginnen. Op Prinsjesdag leek een belangrijke hervorming nog vast te lopen, twee weken later kwam het kabinet alsnog met een koerswijziging en inmiddels is ook de financiering daarvan alweer deels opengebroken.

De richting is inmiddels duidelijker: het kabinet wil af van jaarlijkse belasting op papieren koerswinsten voor het grootste deel van aandelen en andere financiële producten. Alleen geldt die opluchting voorlopig niet voor iedereen.

Geen belasting meer over papieren aandelenwinst

Het oorspronkelijke voorstel voor de Wet werkelijk rendement box 3 werkte voor veel beleggingen met een vermogensaanwasbelasting. Daarbij wordt ieder jaar gekeken hoeveel een belegging in waarde is gestegen of gedaald. Ook winst die nog helemaal niet is gerealiseerd doordat de belegging niet is verkocht, kan dan worden belast.

Dat leidde tot stevige kritiek. Op 29 september kondigde het kabinet daarom aan dat aandelen, obligaties, opties en andere financiële instrumenten vanaf 2028 zoveel mogelijk onder een vermogenswinstbelasting moeten vallen. Belasting over de waardestijging wordt dan in beginsel pas betaald wanneer de winst daadwerkelijk wordt gerealiseerd. Volgens het kabinet valt daarmee ongeveer 90 procent van de waardegroei van financiële instrumenten direct onder het nieuwe regime

Opvallend genoeg leek die stap op Prinsjesdag nog van tafel. Toen meldde minister Heinen dat een novelle niet doorging omdat het kabinet geen overeenstemming had over de dekking. Nog geen twee weken later lag die novelle er alsnog. Box 3 blijft daarmee een belastingdossier waarin ‘definitief’ vooral betekent dat er voorlopig een nieuw document naar de Kamer wordt gestuurd.

Bitcoin en goud mogen nog twee jaar wachten

De nieuwe behandeling geldt vanaf 2028 echter niet meteen voor alle vermogensbestanddelen.

Direct bezit van cryptovaluta, fysiek goud, zilver en andere zogenoemde overige bezittingen blijft volgens de huidige plannen in 2028 en 2029 onder de vermogensaanwasbelasting vallen. Daardoor kan iemand met bitcoin in een eigen wallet belasting verschuldigd zijn over een koersstijging zonder ook maar één bitcoin te hebben verkocht. Voor financiële instrumenten die wél onder de nieuwe uitzondering vallen, wordt de belasting juist doorgeschoven tot het verkoopmoment.

Het kabinet wil uiteindelijk vanaf 2030 naar een vermogenswinstbelasting voor alle vermogenscategorieën. Tot die tijd ontstaat dus een merkwaardig tussenregime waarin de fiscale behandeling mede afhangt van de verpakking waarin iemand zijn vermogen bezit.

Kleine spaarder mocht de rekening betalen

Dan resteerde nog één kleine vraag: wie betaalt de overgang?

Het kabinet stelde voor het heffingsvrije resultaat vanaf 2028 terug te brengen van €1.800 naar slechts €1.000. Dat moest structureel ongeveer €540 miljoen opleveren. Alleen bleek die relatief kleine aanpassing een vrij grote bijwerking te hebben: volgens berekeningen zouden circa 850.000 extra Nederlanders belastingplichtig worden in box 3.

Dat viel in de Tweede Kamer niet bijzonder goed. Een motie van onder anderen Grinwis, Vermeer en Flach vraagt het kabinet de grens weer te verhogen, zodat kleinere spaarders en beleggers buiten de heffing blijven. Minister Heinen erkende tijdens het debat dat de grens van €1.000 het waarschijnlijk niet gaat worden.

Op 2 oktober stelde de ministerraad de novelle toch vast en vroeg het kabinet spoedadvies aan de Raad van State. Premier Jetten bevestigde daarbij dat kleinere spaarders en beleggers bij de uiteindelijke dekking meer moeten worden ontzien.

En zo staat box 3 er begin oktober voor: de belasting op papieren aandelenwinsten wordt grotendeels teruggedraaid, bezitters van crypto en edelmetalen mogen nog twee jaar jaarlijks afrekenen en de rekening die eerst bij kleinere vermogens werd neergelegd, moet alweer worden herschreven.

Het nieuwe box 3-stelsel moet in 2028 ingaan. Met ruim een jaar te gaan is vooral één ding werkelijk voorspelbaar: het laatste voorstel hebben we waarschijnlijk nog niet gezien.