De Spaanse enclave Ceuta werd vorige week overspoeld door een ongekende migratiestroom vanuit Marokko. Tienduizenden mensen zwommen langs de grensafscheiding de Spaanse enclave binnen, vaak met zwembanden, wetsuits en andere drijfmiddelen, terwijl andere groepen over land probeerden door te breken. In totaal registreerde Spanje meer dan 70.000 irreguliere binnenkomsten.
Van tientallen zwemmers naar tienduizenden
Ceuta en Melilla zijn Spaanse steden op het Afrikaanse continent en daarmee de enige landgrenzen tussen de Europese Unie en Afrika. Wie daar de grens passeert, staat dus letterlijk met één stap in Europa.
Opvallend is vooral hoe snel de migratiestroom op gang kwam. Wat aanvankelijk begon met enkele tientallen jongeren die vanuit Marokko naar Ceuta zwommen, groeide binnen enkele dagen uit tot tienduizenden mensen.
Sociale media speelden daarbij een centrale rol. Filmpjes van migranten die de overkant succesvol bereikten, gingen viraal in Marokko. Vervolgens begonnen influencers met tienduizenden volgers hun eigen oversteek te filmen. Sommigen verschenen met wetsuits en zwembanden in beeld voordat ze richting Spanje vertrokken. Een Marokkaanse migrant vertelde dat hij vijf uur had gezwommen voordat hij Ceuta bereikte.
WhatsAppgroepen deelden ondertussen routes, informatie over grensbewaking en oproepen om snel te vertrekken. Een spontane volksverhuizing begon zo verdacht veel op een door sociale media georganiseerde massa-actie te lijken.
Niet iedereen kwam overigens zwemmend. Ook bij grenspoorten, hekken en golfbrekers probeerden grote groepen Ceuta binnen te komen. Een precieze officiële verdeling tussen land- en zeeroutes ontbreekt.
Een rechterlijke uitspraak als startschot?
Een mogelijke aanleiding was een recente uitspraak van het Spaanse Hooggerechtshof. Migranten die Ceuta of Melilla via zee bereiken, mogen niet zonder individuele procedure onmiddellijk worden teruggestuurd.
Volgens Spaanse autoriteiten werd die uitspraak door mensensmokkelaars en sociale media al snel vertaald naar een veel aantrekkelijker boodschap: de grens staat open.
Marokko zegt Spanje vooraf voor dit effect te hebben gewaarschuwd. Vanuit Ceuta klinkt ondertussen het vermoeden dat Rabat de toestroom bewust heeft laten gebeuren. Dat zou geen volledig nieuw middel zijn. Ook tijdens de migratiecrisis van 2021 werd Marokko ervan beschuldigd migranten als diplomatiek drukmiddel tegen Madrid te gebruiken.
Hard bewijs dat de Marokkaanse regering de huidige toestroom organiseerde, is er niet. De vraag waarom zo’n enorme mensenmassa vrijwel tegelijkertijd relatief eenvoudig richting dezelfde Europese grens kon bewegen, blijft daarmee wel interessant.
Georganiseerd of gewoon heel toevallig?
Op internet circuleren inmiddels uitgebreidere theorieën. Marokko zou druk willen uitoefenen rond Algerije, Ceuta en Melilla of andere geopolitieke conflicten. Nog wildere verhalen leggen zelfs verbanden met Israël vanwege de nauwe banden tussen Israël en Marokko.
Voor zulke scenario’s ontbreekt vooralsnog bewijs. Er is echter weinig samenzwering nodig om vast te stellen wat wél zichtbaar gebeurde: succesvolle overtochten werden online massaal verspreid, influencers wakkerden de belangstelling aan en groepen hielpen elkaar met routes en timing.
Wanneer tienduizenden mensen na dezelfde virale filmpjes naar dezelfde grens vertrekken, is ‘volledig spontaan’ misschien ook een wat creatieve omschrijving.
Italië zet de slagboom alvast neer
Italië nam de Spaanse geruststellingen ondertussen niet zomaar over. De regering-Meloni voerde extra controles in voor reizigers vanuit Spanje en drong binnen Europa aan op een hardere migratiekoers. Rome pleitte bovendien opnieuw voor opvang en asielprocedures buiten de Europese Unie.
Madrid reageerde geïrriteerd en stelde dat de situatie inmiddels grotendeels onder controle was. Ceuta behoort bovendien niet tot het Schengengebied en Spanje benadrukte dat de grote migratiestroom niet simpelweg was doorgereisd naar het Europese vasteland.
En Brussel vergadert verder
Zo ontstaat weer een vertrouwd Europees tafereel. Spanje wijst naar smokkelaars, Marokko naar de Spaanse rechtspraak, Italië controleert voor de zekerheid zijn grens en Brussel probeert de neuzen dezelfde kant op te krijgen.
De interessantere vraag blijft liggen: hoeveel is een Europese buitengrens waard wanneer een paar virale filmpjes, WhatsAppgroepen, mensensmokkelaars en de bereidwilligheid van een buurland binnen enkele dagen kunnen bepalen hoeveel tienduizenden mensen erdoorheen komen?
Gesprek
Reacties
Praat mee over deze bijdrage