Nieuw onderzoek legt opvallende link tussen darmbacteriën en psychopathie

De volgende keer dat iemand zich opvallend harteloos gedraagt, ligt de verklaring misschien niet uitsluitend tussen de oren. Nieuw onderzoek suggereert dat psychopathische persoonlijkheidstrekken samenhangen met de samenstelling van bacteriën in de darmen en mond.

Het onderzoek verscheen op 7 augustus in Translational Psychiatry en is uitgevoerd door wetenschappers van onder meer de Universiteit van Porto en Oxford. Het is volgens de onderzoekers het eerste onderzoek dat specifiek kijkt naar de relatie tussen het microbioom en psychopathische trekken.

Van ontlasting naar persoonlijkheid

De onderzoekers bestudeerden 200 deelnemers. Zij vulden vragenlijsten in waarin onder meer manipulatief gedrag, emotionele kilheid, impulsiviteit en antisociaal gedrag werden gemeten. Daarnaast werden empathie en angst onderzocht.

Vervolgens namen de wetenschappers ontlasting, speeksel en bloed af. Daarmee konden ze zowel de bacteriesamenstelling als verschillende stofwisselingsproducten vergelijken met de psychologische scores.

En daar kwamen opvallende verbanden uit.

Hogere psychopathiescores gingen onder andere samen met grotere hoeveelheden van de darmbacteriën Allisonella, Prevotella en Cloacibacillus evryensis. In de mond bleek Treponema vincentii juist minder voor te komen naarmate de psychopathische trekken sterker waren. Ook de hoeveelheden glucose en taurine in de ontlasting lagen hoger bij deelnemers met hogere scores.

Het onderzoek keek daarbij bepaald niet naar een willekeurige dwarsdoorsnede van de bevolking. De gemiddelde deelnemer was 42 jaar oud, 77 procent was vrouw en maar liefst 86 procent had hoger onderwijs gevolgd. Dat is dus iets om in gedachten te houden voordat we voortaan bij iedere onaangename manager een ontlastingsmonster aanvragen.

Je darmen praten mee

Dat bacteriën iets met gedrag te maken kunnen hebben, komt niet volledig uit de lucht vallen. De zogenoemde microbiota-darm-hersenas is inmiddels een serieus onderzoeksgebied. Bacteriën produceren en beïnvloeden stoffen die via onder meer het immuunsysteem, de stofwisseling en zenuwbanen met de hersenen kunnen communiceren.

Het nieuwe onderzoek maakt dat gebied een stuk interessanter: mogelijk spelen zulke biologische processen niet alleen een rol bij stemming en ziekte, maar hangen ze ook samen met eigenschappen als empathie, impulsiviteit en emotionele afstandelijkheid. De onderzoekers spreken nadrukkelijk over mogelijke biologische routes die verder onderzocht moeten worden.

Geen probioticum tegen psychopathie

Hier past wel een flinke waarschuwing. Dit was een cross-sectioneel onderzoek: onderzoekers hebben op één moment gekeken welke bacteriën en persoonlijkheidstrekken samen voorkwamen. Daarmee kun je niet bepalen wat oorzaak en gevolg is.

Misschien beïnvloedt het microbioom gedrag. Maar het kan net zo goed andersom werken. Voeding, stress, leefstijl, medicatie en persoonlijkheid kunnen allemaal het microbioom veranderen. De onderzoekers corrigeerden voor verschillende mogelijke verstorende factoren, waaronder in aanvullende analyses leeftijd, geslacht en BMI, maar daarmee verdwijnt dat fundamentele probleem niet.

We kunnen dus nog niet concluderen dat Prevotella iemand in een psychopaat verandert, laat staan dat een bak yoghurt de gemiddelde seriemoordenaar tot empathisch modelburger maakt.

Wat het onderzoek wél laat zien, is dat de grens tussen lichaam en geest opnieuw minder hard blijkt dan we haar graag voorstellen. Persoonlijkheid wordt traditioneel gezocht in opvoeding, omgeving, genen en hersenen. Misschien verdient de kolonie van miljarden organismen die we dagelijks met ons meedragen voortaan ook een plaats aan die tafel.