Door: Han van Bakel
Door de jaren heen heb ik steeds weer het fragiele en dubieuze van de mens ervaren. De mens is, wat ik noem, de primaat sapiens – een wezen dat door zijn eigen natuur vaak zijn eigen wetten, normen en waarden niet kan naleven. Wetten en regels werken te vaak niet, en dit heeft te maken met de vijf oer-drijfveren van de mens:
- Angst voor en de drang om te doden voor voedsel.
- Het doden van andere organismen voor eigen overleving en voortplanting.
- De neiging tot expansie, kolonisatie en overwoekering.
- Voortplanten via DNA in plaats van aanpassingen door zelfontwikkeling.
- De wens om alfa-status te verkrijgen of een alfa te steunen.
Naast deze oer-drijfveren, zie ik ook de complexiteit van menselijke communicatie. Er zijn eindeloze misverstanden, verborgen emoties en meningen die vaak niet goed doordacht zijn. De rechtvaardiging om te beledigen, en het idee dat de “nar” (zoals cabaretiers) onbeperkt grappen mag maken, zorgt voor verdeeldheid.
De mens lijkt steeds terug te vallen in de vijf oer-drijfveren. Dit is niet alleen zichtbaar in het handelen van individuen, maar ook in de subjectieve intenties die aan menselijk gedrag ten grondslag liggen:
- Het is vaak oneerlijk, verzwijgend en misleidend.
- Mensen proberen zich mooier voor te doen dan ze zijn.
- Gedrag is vaak omslachtig, verontschuldigend of concurrerend.
- We zoeken groei, winst en invloed, vaak ten koste van anderen.
Deze dynamieken, die terug te voeren zijn op de oer-drijfveren, zijn ook de fundamenten van diplomatie en economie.
Het verhaal van Mozes
Lang geleden, ongeveer 40.000 jaar geleden, was er onderdrukking van de mensheid, ook in het gebied dat nu Egypte is. De farao regeerde als de vertegenwoordiger van de zon, gesteund door een groep alfa’s, terwijl een groot deel van de bevolking onderdrukt werd. Het was in dit klimaat dat Mozes opkwam, een man die besloot de onderdrukte volkeren te leiden naar een ander land – een ‘beloofd land’.
Mozes sprak niet over een specifiek land, maar over een gebied in het noorden, zoals verteld in oude verhalen van de Neanderthalers. De reis ging niet naar het zuiden of oosten, maar via omwegen naar het noorden, waar betere natuur en rivieren zouden zijn. Toen de groep moe werd, stopten ze bij de rivier de Jordaan.
Tijdens de reis ontdekte Mozes dat het moeilijk was om een grote groep mensen te leiden. Gedrag zoals stelen, vreemdgaan en bedriegen brak de eenheid van de groep. Mozes besloot wetten te maken om dit gedrag te beperken, maar ontdekte dat de groep terugviel in hetzelfde onderdrukkende gedrag als onder de farao’s.
Op een dag beitelde Mozes nieuwe wetten op twee stenen tafelen. Toen hij terugkwam, merkte hij dat de groep opnieuw in conflict was over land, rijkdom en macht – net zoals de farao’s deden. Mozes ging terug naar de heuvel, waar hij met zijn vriend, vaak geassocieerd met God, sprak. Daar ontwikkelde hij de tien geboden zoals we die nu kennen. Deze geboden moesten de mensheid disciplineren en zorgen voor een rechtvaardiger samenleving.
De tien oorspronkelijke regels van Mozes
De originele regels die Mozes voorstelde waren eenvoudiger en meer gericht op harmonie en samenwerking. De belangrijkste boodschap was om eerlijk, open en oprecht te zijn, te onderzoeken, te leren en vreedzaam te leven.
De tien geboden van Mozes kunnen als volgt worden samengevat:
- Geef wat je hebt aan anderen die het nodig hebben.
- Wees eerlijk en oprecht in je communicatie.
- Onderzoek en stel vragen; wees nieuwsgierig.
- Behandel anderen als nuttig en relevant.
- Wees objectief en leer van anderen.
- Zoek en ontdek de waarheid.
- Respecteer de natuur en leef in harmonie met de wereld.
- Wees dankbaar voor wat anderen bijdragen.
- Evalueer en oordeel eerlijk.
- Handhaaf deze waarden overal en altijd.
Door deze waarden na te leven, zou de mensheid zich kunnen ontwikkelen naar een samenleving die geen plaats biedt voor beledigingen, polarisaties of het recht om anderen belachelijk te maken. Het zou de communicatie zuiveren en het gedrag verbeteren.
Een betere wereld?
Het zou een wereld kunnen creëren waarin liegen, stelen en bedriegen vanzelf verdwijnen. De samenleving zou zich richten op causaal gekoppelde taakstraffen, die passend zijn bij de ernst van de overtreding. En hoewel veel mensen de ideeën van Mozes als “utopisch” beschouwen, is het interessant om te overwegen of dit werkelijk te ver weg ligt van de menselijke natuur – of dat er misschien externe invloeden nodig zijn, zoals een veranderde cultuur of zelfs buitenaardse invloeden, om dit mogelijk te maken.
Misschien is het iets waar we over na moeten denken – en iets waarvoor we moeten handelen.
Han van Bakel
Alkmaar / Beneden-Leeuwen